Newyddion 2007

Mynyddoedd Duon

Yn ystod y flwyddyn, rydym wedi bod yn brysur gyda gwaith maes mewn sawl ardal yn hen siroedd Maesyfed a Brycheiniog,fel rhan o Fenter yr Ucheldiroedd, prosiect y Comisiwn Brenhinol ar Henebion. Dyma ddau lun o’r Mynyddoedd Duon, Sir Frycheiniog. Gallwch weld ffrwyth ein llafur yn ardal Pumlumon a Charno yn 2005 a 2006 ar wefan y Comisiwn erbyn hyn www.rcahmw.org.uk - dilynwch y cysylltiad i “Coflein”.

Archifau Cymunedol

Ar ddechrau 2007, buom yn gyfrifol am drefnu nifer o ddigwyddiadau ar draws yr hen Sir Forgannwg i hybu cynlluniau Archifdy Morgannwg i ddatblygu archifau cymunedol. Gwnaed y prosiect ar y cyd â Commanet, datblygwyr meddalwedd archifau cymunedol. Bydd adran arbennig ar wefan yr Archifdy sy’n esbonio’r prosiect ac yn rhoi canllawiau i gymunedau sydd am ddatblygu prosiectau eu hunain.

Ysbryd y Mwynwyr

Cawsom y fraint o weithio ar brosiect hynod ddiddorol yng ngogledd Ceredigion fel rhan o gynllun “Ysbryd y Mwynwyr”, dan ofal Cyngor Sir Ceredigion. Bwriad y prosiect oedd creu byrddau dehongli am y traddodiad mwyngloddio yn ardal Ceulanamaesmawr, yn ogystal â thaflen a deunydd i’w osod ar y we, i gyrraedd ymwelwyr a thrigolion lleol. Buom yn cydweithio â phobol leol yn ardal pentrefi Bontgoch, Talybont, Tre Taliesin, Tre’r-ddôl, Ffwrnais ac Eglwysfach, gyda chymorth Ecodyfi, o Fachynlleth. Gweler www.spirit-of-the-miners.org.uk

Coed Shelone

Wrth i’r flwyddyn ddirwyn i ben, rydym wedi bod yn paratoi paneli a thaflen ar gyfer Coed Shelone yn Llansawel, ger Castell Nedd, ar gyfer Cyngor Tref Llansawel a Groundworks Penybont, Castell Nedd a Phort Talbot. Yn gynharach yn y flwyddyn buom yn ymweld ag ysgolion cynradd lleol i drafod hanes yr ardal a chael awgrymiadau ar gyfer beth i gynnwys yn y deunydd dehongli.

Llyn Llech Owain

Rydym wedi gweithio ar nifer o brosiectau i Gyngor Sir Gaerfyrddin yn ystod y flwyddyn. Yn eu plith, rydym wedi cyfrannu at ddatblygu cynllun i ddehongli hanes Parc Gwledig Llyn llech Owain, ger Crosshands. Gwnaethom ofyn i arbenigwyr o Brifysgol Cymru Llambed cymryd siamplau o’r fawnog yma, i wella ein dealltwriaeth o hanes y llyn a thirwedd y parc. Roedd y canlyniad yn syfrdanol ac o bwys cenedlaethol. Darganfuwyd bod yna dros 8 metr o fwd a mawn o dan y wyneb, cofnod di-dor o hanes amgylcheddol yr ardal dros 15,000 o flynyddoedd. Adnabyddir Llyn Llech Owain bellach fel un o’r safleoedd pwysicaf i astudio palaeo-amgylchedd Cymru.

Llwybrau Aman Llwchwr

Ar ôl gosod paneli hanes lleol ym mhentrefi ardal Dyffryn Aman y llynedd, cwblhawyd prosiect ardderchog Pwyllgor Llwybrau Treftadaeth Aman Llwchwr eleni gyda chyfres o 9 taflen newydd a lansiad swyddogol yn Neuadd Gymunedol Gwauncaegurwen. Trysor sy’n gyfrifol am wneud y gwaith ymchwil a ‘sgrifennu testunnau’r thaflenni i gyd.

Castell Maenclochog

Yn ystod 2006, cawsom ein comisiynu i wneud arolwg manwl o safle maes parcio pentref Maenclochog yn Sir Benfro er mwyn profi bod yna gastell canoloesol yno. Daethom i’r casgliad bod y castell yno, mwy na thebyg, ond bod yna dystiolaeth i awgrymu presenoldeb hen gaer Oes Haearn ar y safle hefyd. Llwyddodd Planed i sicrhau y rarian i gomisiynu Archaeoleg Cambria i ddilyn i fyny ar ein hargymhellion a chloddio mannau o ddiddordeb o fewn y maes parcio a nodwyd gennym yn ein hadroddiad. Profodd y cloddiad bod yr hyn roeddem wedi darogan yn wir - gydag olion caer Oes Haearn yn cael eu datgelu, yn ogystal ag olion hen wal ffald y plwyf yn gorwedd ar ben mur tybiedig y castell canoloesol. Cewch hanes y cloddio ar www.cambria.org.uk. Cysylltwch â ni trwy ymholiadau@trysor.net am gopi pdf o’n hadroddiad gwreiddiol.